Το τηλέφωνο στην Κάρπαθο

Το τηλέφωνο στην Κάρπαθο

 

γράφει ο Μανώλης Δημελλάς

Άραγε πως είναι να μη βρίσκεσαι διαρκώς δικτυωμένος, να μη μιλάς ταυτόχρονα με όλο τον πλανήτη, ούτε να βλέπεις το συνομιλητή ζωντανά;

Στις αρχές του 20ου αιώνα στα χωριά της Καρπάθου διαλαλούσαν τα νέα και τις ειδήσεις, ενώ στα ξωμέτοχα άναβαν ακόμη και φωτιές, για να στείλουν ένα σήμα όπου υπήρχε οπτική επαφή. 

Λίγες δεκαετίες αργότερα, σε μια ανάγκη, όταν πάνω στο νησί πνιγόσουν, έψαχνες έναν άνθρωπο κι έπρεπε να στείλεις γρήγορο μήνυμα, έτρεχες στο καφενείο του χωριού και περίμενες στην ουρά για να πιάσεις το ακουστικό του τηλεφώνου. Μάρτυρας των γεγονότων η φωτογραφία από το αρχείο της Ελένης Παπαβασίλη – Χηράκη, που δημοσίευσε ο δημοσιογράφος-συγγραφέας Αριστείδης Μιαούλης.

Μόλις μισός αιώνας μας χωρίζει από την εποχή που η Κάρπαθος αποκτούσε  τηλεφωνική επικοινωνία με τον υπόλοιπο κόσμο!

Οι συσκευές ήταν χοντροκομμένες, δούλευαν με μανιβέλα κι ήταν ασήκωτες, όμως τίποτε από όλα αυτά δεν μπορούμε ούτε να το φανταστούμε.

Το τηλέφωνο είναι μια πρόσφατη εφεύρεση, όμως η εισβολή του στη ζωή μας και οι απανωτές ανακαλύψεις το έφεραν στις πρώτες θέσεις των αναγκών μας.  

Ήταν 7 Μαρτίου 1876, όταν το Γραφείο Ευρεσιτεχνίας των Η.Π.Α κατοχύρωνε στον Αλεξάντερ Γκράχαμ Μπελ μια συσκευή που μετέδιδε τον ήχο και τη φωνή τηλεγραφικώς.

Τότε η Κάρπαθος ζούσε σε μακρινό πλανήτη, αποκομμένη από την Ελλάδα, αφού μέχρι το 1912 ήταν επαρχία της Τουρκίας, ενώ από το 1912 μέχρι το 1947 δέχθηκε στις πλάτες της τρεις διαφορετικούς κατακτητές κι όμως παρουσιάζει τη δική της ξεχωριστή ιστορία στην προσπάθεια της άμεσης επικοινωνίας.

Πρώτος καταγράφεται ο Νικόλαος Ζαβόλας, που από το 1923 κατέθεσε πρόταση-σχέδιο για τη δημιουργία τηλεφωνικού δικτύου μεταξύ των χωριών της Καρπάθου, όμως η Ιταλική διοίκηση έθεσε αβάσταχτους όρους, μεταξύ αυτών και οικονομικούς, έτσι δεν επέτρεψε να δημιουργηθεί το πρώτο τηλεφωνικό δίκτυο.

Τρια χρόνια αργότερα, το 1926, ο Ι. Φιλιππίδης θα φέρει στην Κάρπαθο ράδιο-τηλέγραφο και στο νησί ακούγονται ζωντανές μουσικές συναυλίες από Λονδίνο και Παρίσι! Ενώ να αναφέρουμε ότι την επόμενη χρονιά, Γενάρη του 1927,  ο Μιχάλης Νιοτής θα δώσει 13.500 λιρέτες και θα κατεβάσει στο νησί το πρώτο αυτοκίνητο μάρκας Φόρντ!

Η απόσταση Πηγάδια – Απέρι θα γίνει σε 17 λεπτά, ενώ η επιστροφή, που είναι κατηφόρα μειώνεται στα 12 λεπτά, το κόστος

“10 φράγκα πηγαιμού και 15 ερχομού”, όπως αναφέρεται στην εφημ. Δωδεκανησιακή Αυγή! 

Την ίδια χρονιά ο Δήμος Απερίου, με ίδια έξοδα, τοποθέτησε την πρώτη γραμμή τηλεφώνου ανάμεσα στα Πηγάδια και το Απέρι!

Θα περάσουν αρκετά χρόνια, θα έρθει και ο άγριος 2ος Παγκόσμιος πόλεμος, στο νησί θα απαγορευτούν τα ραδιόφωνα, οι Ελληνικές εφημερίδες όπως και οι επιστολές λογοκρίνονται.

Μοναδικός ελεύθερος ζωντανός ασύρματος ήταν ο παράνομος των κατασκόπων (Λυτού-Κρασόπουλου), που έστελνε πληροφορίες στους συμμάχους. Υπήρχαν βέβαια τα μέσα που διέθετε ο στρατός, οι Ιταλοί, οι Γερμανοί, αργότερα οι Εγγλέζοι κι ένας τηλέγραφος του ταχυδρομείου.

Τα επόμενα χρονιά από την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου (1947) ξεκίνησε μια φιλόδοξη προσπάθεια να συνδεθούν τα χωριά της Καρπάθου με την πρωτεύουσα, προσλήφθηκαν ντόπιοι εργάτες, κατέβηκαν ειδικοί τεχνίτες από την Αθήνα και ξεκίνησαν το σκάψιμο και το άπλωμα καλωδίων. Λίγους μήνες αργότερα από  τα κοντινά χωριά μπορούσαν να μιλήσουν με την πρωτεύουσα Πηγάδια.

Υπήρχε μόνο μια συσκευή σε κάθε χωριό, που δούλευε με μανιβέλα και η επικοινωνία γινόταν μέσω κέντρου και τηλεφωνητή.

Είναι χαρακτηριστικό ότι Σπόα και Μεσοχώρι χρειάστηκαν 25 χιλιόμετρα καλώδιο και για τις εργασίες χρειάστηκαν 12 μήνες, επιτέλους στις 10 Σεπτέβρη 1949, η τεχνική υπηρεσία του ΤΤΤ ανακοινώνει ότι κατάφερε να ολοκληρώσει την τηλεφωνική σύνδεση του νησιού. Έμενε μόνο η ορεινή Όλυμπος, που αν και το κόστος αναφέρεται ότι θα πληρωνόταν από την τοπική κοινότητα, το έργο όλο και πήγαινε προς τα πίσω.

Οι κάτοχοι ραδιοφώνων, αρκετά χρόνια μετά τον πόλεμο, ακόμη και στις αρχές του 1950, ήταν αναγκασμένοι να τα δηλώνουν και να προμηθεύονται ειδική άδεια, από την οικονομική εφορία Καρπάθου, για την κατοχή και τη λειτουργία τους!

Τελευταίο στοίχημα για τον ΟΤΕ, που είχε συσταθεί από το 1949, ήταν η σύνδεση των απομακρυσμένων νησιών με το κέντρο, έτσι η Κάρπαθος περίμενε με υπομονή τη δική της σειρά.

Το 1959 ανακοινώνεται ότι είναι η χρονιά της επικοινωνίας του νησιού με τον έξω κόσμο!

Όμως η Κάρπαθος έπρεπε να περιμένει ακόμη 3 χρόνια. Την Άνοιξη του 1961 τα τηλέφωνα άνοιξαν, η επικοινωνία θα έφτανε σε όλο τον κόσμο.   

Τελευταίος μας σημαντικός σταθμός το 1976, εκείνα τα χρόνια στην κεντρική και Νότια Κάρπαθο υπήρχαν 2 τηλεφωνικά κέντρα με δυνατότητα για 644 τηλεφωνικές γραμμές, ενώ τα τρια χωριά στα Βόρεια του νησιού (Μεσοχώρι, Σπόα και η Όλυμπος) εξακολουθούσαν να περιμένουν στην ουρά. Αφού εξακολουθούσε να υπάρχει μόνο μια χειροκίνητη συσκευή στο κεντρικό καφενείο του κάθε χωριού!

Σήμερα κυνηγάμε το δυνατό σήμα κι είναι εξαιρετικά δύσκολο να ζήσουμε μακριά από αυτό.

 

Λίγα για την ιστορία του τηλεφώνου

Ο Μπέλ αναγνωρίζεται σε όλο τον κόσμο ως ο πατέρας του τηλεφώνου πολλοί είναι οι επιστήμονες, από το 1650, που δούλεψαν σκληρά, έβαλαν το μυαλό και την αύρα τους, όπως οι Charles Bourseul, Innocenzo Manzetti, Antonio Meucci, Phillip Reis και η Elisha Gray κ.α., για να προχωρήσει μια εφεύρεση που η εξέλιξη της ξεπερνά κάθε φαντασία.

Το 1904, πάνω από τρία εκατομμύρια τηλέφωνα μπήκαν στα σπίτια στις ΗΠΑ και  συνδέθηκαν με χειροκίνητα τηλεφωνικά κέντρα.

Αλλά και η Ελλάδα δεν άργησε, τουλάχιστον στα λόγια κι από το 1914, επί της κυβέρνησης του Ελευθερίου Βενιζέλου, με τον νόμο 276 δημιουργείτε το τμήμα ΤΤΤ (Ταχυδρομείων, Τηλεγραφίας και Τηλεφωνίας), που εντάχθηκε στο νεοσύστατο υπουργείο Συγκοινωνιών, αποτελώντας μία από τις τρεις διευθύνσεις του (Σιδηρόδρομοι, Δημόσια Έργα, ΤΤΤ).

Είναι χαρακτηριστικό ότι ενώ το 1902 Αθήνα-Πειραιάς δεν έχουν ούτε 400 συσκευές και τα τηλεγραφεία σε όλη τη χώρα είναι 232, ενώ το 1920 η αστική τηλεφωνική υπηρεσία διαθέτει 5.267 χειροκίνητα τηλέφωνα σε όλη τη χώρα και οι υπεραστικές συνδιαλέξεις φτάνουν τις 100.000!

Μισό αιώνα αργότερα από την εφεύρεση, το τηλέφωνο θα έμπανε για τα καλά στη ζωή του Έλληνα.

Το  Φλεβάρη του 1930, ο Αλ. Ζαχαρίου εκπροσωπώντας τη Γερμανική Siemens Halske, μετά από κάποιους άκυρους διαγωνισμούς, κατορθώνει τελικά να υπογράψει δύο συμβάσεις, η μια για την αστική και προαστιακή και η άλλη για την επαρχιακή τηλεφωνική επικοινωνία της χώρας.