Το λιοτρίβι των Μενετών ιδανικό για μουσείο 5ης Οκτωβρίου 1944

Το λιοτρίβι των Μενετών ιδανικό για μουσείο 5ης Οκτωβρίου 1944

γράφει ο Μανώλης Δημελλάς

Δεν γίνεται να το δεις και να μην απορήσεις. Πρόκειται για το ξεχασμένο ελαιοτριβείο των Μενετών Καρπάθου, ένα κτήριο που δεν ταιριάζει με το χωριό και την ιστορία του.

Το σχεδόν 50 χρονών κτήριο βρίσκεται στην είσοδο του χωριού των Μενετών, με κατεύθυνση από το χωριό Αρκάσα. Τα ερωτήματα παραμένουν αρκετά χρόνια αναπάντητα:

– γιατί τέτοια εγκατάλειψη; άραγε δε γίνεται κάτι με αυτό το κτήριο;

– γιατί οι υπεύθυνοι αρνούνται να φροντίσουν την αποκατάσταση και στη συνέχεια να προχωρήσουν στον επανασχεδιασμό του;

Οι τοπικοί σύλλογοι γιατί δεν αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες;

Το κτήριο θα μπορούσε να είναι στολίδι!

Είναι αδήριτη ανάγκη να επανέλθει, να ξαναγίνει λιοτρίβι ή θα μπορούσε και ίσως να ήταν πολύ καλύτερο, να αποκτήσει άλλες χρήσεις, για παράδειγμα ένας απαραίτητος ζωτικός διαδραστικός πολυχώρος για όλο το χωριό.

Πόσες φορές δεν ακούσαμε για ένα πρότυπο μουσείο που να αφορά τη σύγχρονη ιστορία της Καρπάθου με αποκορύφωμα την Επανάσταση της 5ης Οκτωβρίου 1944.

Άραγε τι θα ήταν πιο σπουδαίο από το να υπάρχει ένας τέτοιος πολυχώρος πολιτισμού, μνήμης και ιστορίας;

Μήπως η υπόθεση σκαλώνει στα οικονομικά;

Όπως θα διαβάσετε πιο κάτω, κάθε φορά που γινόταν κάτι για το ελαιοτριβείο οι κάτοικοι του χωριού έβαζαν φιλότιμα βαθιά το χέρι στην τσέπη! Αδιάψευστοι μάρτυρες τα επίσημα στοιχεία, γιατί λοιπόν δεν γίνεται και σήμερα κάτι αντίστοιχο; Και είναι σίγουρο πως εκείνοι που θα το αποφασίσουν και θα βγουν μπροστά θα βάλουν την υπογραφή τους σε μια ανεκτίμητη κληρονομιά!

Η ιστορία των Μενετιάτικων ελαιοτριβείων πάει πολύ μακρυά και δύσκολα θα μπορούσαμε να την καταγράψουμε με ακρίβεια, όμως αξίζει τον κόπο να δώσουμε μια γεύση από την ιδιαίτερη αξία που είχε το ντόπιο λάδι τα περασμένα χρόνια.

Ο πρώτος γεωπόνος των Μενετών φαίνεται πως ήταν ο Μιχάλης Βασιλείου Σακελλαρίδης, ανιψιός του Παπά-Νικόλα Σακελλαρίδη.

Στην εφημερίδα Δωδεκανησιακή Αυγή, από το 1926, γράφεται το όνομα του με θέμα τη γεωργία και ειδικότερα την βελτίωση της ελαιοπαραγωγής των Μενετών.

Δούλευε στο Υπουργείο Γεωργίας, το πιθανότερο στη Ρόδο και στην Αθήνα. Είχε παντρευτεί την αδελφή του Αλέξανδρου Διάκου, του ήρωα της Δωδεκανήσου από τη Χάλκη και είχαν έναν γυιό.

Αλλά και το 1947, ο γεωπόνος της ελεύθερης πια Καρπάθου, ο Γ. Σλήτας, έγραψε ούτε λίγο ούτε πολύ ότι το νησί είναι η χαρά του λαδιού και της ελιάς!

Από νωρίς, μόλις το 1949, δημιουργήθηκαν 4 υποδειγματικοί ελαιώνες σε:

Πηγάδια, Όθος Πυλές και Μενετές, σύμφωνα λοιπόν με τον κρατικό γεωπόνο, τα αποτελέσματα ήταν άριστα και οι άριστες ψιλοελιές γίνονται οι αδιάψευστοι μάρτυρες, για την ποιότητα του εδάφους και του κλίματος του νησιού.

Η διαδικασία, τόσο του μαζέματος, όσο και της παραγωγής λαδιού δεν ήταν εύκολη, για να κάμεις την  ελιά λάδι έπρεπε να κουραστείς κι εσύ και τα χτήματα, δηλαδή τα ζώα σου, να ιδρωκοπήσουν! Κι αν ήταν και βεντέμα, μα τότε δεν έφταναν ούτε οι πολυήμερες αργαδιές!

Τα μέρη που διάλεγαν ήταν συνήθως κοντά σε ρυάκι και γκρεμούς, για να μπορούν να  καθαρίσουν τους χώρους δίχως να χρειάζονται μεταφορές.

Τα λιοτρίβια μέσα στο χωριό των Μενετών δεν ήταν ούτε ένα, ούτε δυο!

Η μαρτυρία της Φραγκίτσας Σεβδαλή που γεννήθηκε στο τέλος του 1932,

μας δίνει 9 ελαιοτριβεία μέσα στο χωριό!

  1. Του Χατζημιχάλη, που βρισκοταν στις Παναγίας τον κάμπο, στο Σταυρί (προπολεμικό).
  2. Γιώργη Μαρή, στα Ζουριά.
  3. Του Δρόσου, στα Ζουριά.
  4. Του Γιάννη Σπανωμανωλή, λιοτρίβι από τα νεώτερα και τελευταία,  η θέση του ήταν κάτω από την Παναγία.
  5. Ακόμη ένα λιοτρίβι στην γειτονιά κάτω από την Παναγία, στα Ζουριά (αναζητάμε το όνομα του ιδιοκτήτη).
  6. Το λιοτρίβι της Παναγίας, στη σημερινή θέση των μαγειρίων (τα μαγειρία ήταν επάνω και πίσω από το καμπαναριό).
  7. Του Κώστα Γεραπετρίτη, στη γειτονιά Σισεμές.  Μάλιστα μέχρι πρόσφατα κάπου εκεί ήταν πεταμένες οι μυλόπετρες!
  8. Του Μανώλη Χαρίδημου Σεβδαλή, στη γειτονιά Σταυλάκι (στην περιοχή υπήρχε ρυάκι).
  9. Από το 1950 το λιοτρίβι του Ηλία Μιχ. Σεβδαλή, πρώην σπίτι Ηλία Χαλκιά, (σημερινή ιδιοκτησία της Μαρίας Ρουσσάκη και Μανώλη Ηλία Σεβδαλή), το τελευταίο λιοτρίβι των Μενετών.

Η Φ. Σεβδαλή θυμάται ότι τα τελευταία λιοτρίβια που δούλευαν ταυτόχρονα, μέχρι που άνοιξε του Χουβαρδά στα Πηγάδια, ήταν της Παναγίας και της Σοφίτσας Ηλία Σεβδαλή.

Αξίζει επίσης να μνημονεύσουμε και τον μάστορα, τον τεχνίτη Μηνά Σακελλάρη, που παθιαζόταν και έφτιαχνε ότι χαλούσε από τα μηχανήματα.

Ας ρίξουμε τώρα και μια ματιά στα γεγονότα που αφορούν τα λιοτρίβια των Μενετών:

Στις 30.9.1962 η εκκλησιαστική επιτροπή Μενετών ανακοινώνει ότι επιτέλους αγοράστηκε σύγχρονο υδραυλικό πιεστήριο με όλα του τα εξαρτήματα εκτός του διαχωριστήρα και του τριβείου, με το κόστος των μηχανημάτων να φτάνει στις 120.000 δραχμές.  Για την επιτροπή υπογράφει ο ταμίας, Δημήτριος Ρουσάκης.

Στις 14.11.1971 θεμελιώνεται το σημερινό λιοτρίβι!

Από τις δυο δωρήτριες, Μαριγώ Κουμούτσου και Ευδοξία χήρα Ιωάννου Ξώπαπα, εξασφαλίστηκε αυτό το οικόπεδο, στην έξοδο του χωριού προς την Αρκάσα.

Το ελαιοπιεστήριο, σύμφωνα με τα σχέδια, θα είχε μήκος 17 μέτρα και πλάτος 6.40. Από τον Δεκέμβρη του 1970 είχαν ξεκινήσει οι εργασίες για την προετοιμασία της κατασκευής.

Ο Σύλλογος ομογενών Αμερικής, 5η Οκτωβρίου, μαζί με ένα πλήθος κόσμου έβαλαν το χέρι στην τσέπη και έδωσαν απαραίτητα χρήματα για την πραγματοποίηση του έργου.

Στο χωριό πολλοί ήταν και εκείνοι που δούλεψαν στην κατασκευή κι έκαναν αργαδιές! Προσέφεραν δηλαδή τα μεροκάματα και την εργασία τους.

Η επιτροπή του έργου απαρτιζόταν από τους Εμμ. Οικονομίδη, Ι. Φράγκο και Εμμ. Ρηγοπούλη.

Ενδεικτικά να αναφέρουμε ότι μόνο για το 1973, το λιοτρίβι νοικιάστηκε στους Μιχάλη Σακέλη και Μιχάλη Σεβδαλή και το κέρδος στην εκκλησία έφτασε τα 950 κιλά λάδι!

Αλλά και 1981, αναφέρεται στην εφ. Καρπαθιακή, ότι από τα χρήματα που εισπράχθηκαν από το λάδι (83.630 δρχ) επιδιορθώθηκαν τα μηχανήματα του πιεστηρίου, ενώ έγινε και ανοιχτή έκκληση προς τους συλλόγους, αλλά και τους συγχωριανούς, να γίνουν δωρητές και να βοηθήσουν στο εκσυχρονισμό των εργαλείων.

Αλλά και το 1987, το λιοτρίβι εκσυγχρονίζει τα μηχανήματα του, μάλιστα η πρώτη δόση για τα εργαλεία έφτασε τα 2.000.000 δραχμές.

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια το ελαιοτριβείο ήταν σε λειτουργία, όμως πέτρες που ξέφυγαν από το βουνό το χτύπησαν και έκαναν ζημιές στην οροφή του και από τότε βρίσκεται σε εγκατάλειψη.

Ακόμη και με μια ματιά γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι η αποκατάσταση του δεν είναι μια εύκολη υπόθεση, ωστόσο αξίζει την προσπάθεια, τόσο για τους προηγούμενους, εκείνους που αγωνίστηκαν για να χτιστεί, μα και στους επόμενους, στη νέα γενιά που έρχεται με φόρα και διψά για δράσεις πάνω σε έναν τόπο που το έχει ανάγκη.

Πηγές

Φραγκίτσα Σεβδαλή

Εφημερίδα Δωδεκανησιακή Αυγή 1926

Εφημερίδα Καρπαθιακή 1969-1980